N mëis tla Birmania a insigné inglesc y yoga - i ne pënsi nia sura dui iadi. Bele da agn é chësc paîsc un de mi traverć, insciö devënta mi som realté. Döt â metü man tl'India n ann y mez denant. Tla scora por insegnanć de yoga a Madurai âi imparè a conësce porsones da döt le monn, danter ater inće Ganesh Mishra da Yangon tla Birmania. Na porsona plajora, da cherianza y discreta, che dô püch tl edl y ne cuntâ nia tröp de se instës.
Do n valgügn mëisc che le curs ê rové me âl menè na e-mail, olache al me rengraziâ dles fotografies che i â partì cun düć mi compagns. Y dedô la domanda: foss mo valgügn de nos stè interessè da jì a insigné inglesc y yoga tla scora olache al ê diretur? Na scora privata, olache les leziuns gnô ćina śëgn ma tignides tratan les fins dl'edema y les vacanzes da d'isté, mo che ess orü deventè, cun la situaziun politica nöia, na scora privata cun n plann de stüdi ofizial tratan döt l'ann.
Chësta ocajiun ne podôi sambëgn nia me lascè sciampè y â atira scrit zoruch. Plü co n mëis ne podôi indere nia stè, mo chësc n'ê degun problem.
Intratan êl passè l'invern y i n'â dî alalungia nia plü aldì val', i â bele metü man da ponsè che al foss ma stè na matada, inće sce i conesciô Ganesh sciöche na porsona valënta y sinziera. Finalmënter êl rové la confermaziun, ai â albü n valgügn problems burocratics, mo śëgn êl döt apost. Por mè êl stè cuaji massa tert, tl ultimo momënt êi ćiamò stada bona da fà le visum y cumprè la cherta por le jore, y a mez aurì êra spo stada tan inant.

Do plü co n dé y mez söl iade arsesci finalmënter tl paîsc d'or. I à adorè scialdi dî da rové fora por düć i controi, le zagher dl'ora se möi bele dl vers de mesanöt. Vidya, l'ëra che dô me ospité por i pröms dis te süa familia y ess messü gnì a me do al aeroport ... n'é nia dailò! I aspeti ćiamò n pez y spo proi, zënza resposta, da cherdè sö le numer che i à ciafè cun le fonin de n taxist valënt. Insciö ne me réstel nia d'ater da fà co me lascè condüje te n hotel. Mo al é la Festa dl'Ega, l'ann nü birmann, che döra döta l'edema, y al é rî da ciafè na ćiamena. Insciö mëssi tó la pröma che i ciafi, n büsc che costa scialdi ćer. Cun cuntentëza, mo inće morvöia, vara da menè na e-mail a Vidya por ti dì olache i sun. Ćina dan da dui agn n’ê le wifi nia ćiamò rové chilò, mo le progrès é sciöche les ones de n gran mer. Sprigorada ne sunsi nia, sce le plann dla scora ne gareta nia, me feji mefo instëssa mi plann de iade.

Le dé do spo se mët döt apost. I sun rovada "dales stales ales stëres", sciöche an dij – pordërt dl ater vers – por talian. La bela ćiasa de Vidya n'é nia dalunć da mi hotel y por n'edema ài na bela gran ćiamena che tofa bun da röses. Döt é sarè tratan le Festival, olache düć se tira ega l'un cun l'ater y che se röia cun les zelebraziuns dl ann nü. Bele tratan la ditatöra militara ê chësta la festa dla purificaziun y dla liberté. Sön de plü paladines fora por le zënter dla cité po tratan chisc dis vignun baié de ći che al ô, inće critiché le sistem politich, scebëgn cun parores mosorades. Le trafich é blochè dala tröpa jënt che roda por les strades y se lascia trà ega sura le će jö. Indlunch él jogn che bala do i ritms de musiga moderna ozidentala, moscedada cun chëra plü tradizionala birmana, y Saroj, n insegnant de inglesc dl Nepal, se fej demorvöia de sciöche tan tröpa ega vëgn sprinzada incërch, deperpo che ara mëss gnì sparagnada tl Nepal y te tröc d'atri paîsc.
Canche la vita röia indô ite te so ritm da vigni dé, me trasferësci te n apartamënt tl zënter dla cité, che ti vëgn metü a desposiziun ai insegnanć che röia da foradecà da öna dles families che sponsorisëia la scora, y da olache i po arjunje a pé la scora y tröc posć che i vijitarà tratan chëstes edemes.
Vigni cultura n’à nia ma sües tradiziuns, mo ćiamò deplü sü tëmps. Inće sce an savô bele dan da plü co n mëis canche i foss rovada adalerch, n'àn nia ćiamò mudé l’orar scolastich por me integré tles leziuns. Insciö passi le danmisdé imparan da conësce colegs y scolars, y al me vëgn splighé olache al é döt le material d’insegnamënt. Al é śëgn le tëmp dles vacanzes, porchël vëgnel ma insigné na pert dles materies scolastiches: imprömadedöt l’inglesc cun leziuns de conversaziun y de gramatica, spo informatica, ert – chilò pon chirì fora danter musiga y depënje – y yoga. Por le tëmp che iö romagni dailò insëgni inglesc a un n grup de mituns y yoga a dui grups.
Baldi n’ài insciö nia tröp tëmp por vijité le paîsc, mo i toli dötes les ocajiuns che i ciafi. Inće ma bele a Yangon él da odëi tröpes cosses interessantes, y al me sa bel da spaziré por les strades dl zënter, olache an ciafa marćià dl'ordöra, de libri, stües dal tê y restoranć de strada. La cité à de gran sperses vërdes, y al me sa bel da ti jì do al flus de jënt söles spones dl Yangon River, canche sorëdl che florësc depënj sües eghes di plü bi corusc, y n gröm de pices barches a motor porta zoruch a ćiasa les porsones che é gnüdes a laurè o a cumprè ite a Yangon tratan le dé.

Vigni vëndres sëra toli la coriera de nöt por arjunje na destinaziun da jì a vijité, y la domënia domisdé vëgni indô zoruch. Söles corieres plënes él scialdi jënt dl post, che fej le medemo, por passè n dé tles pagodes plü conesciüdes, al mer o söles spones dl lêch de Inle. Le plü di iadi sunsi l’unica foresta, nia ma sön la coriera, mo inće te tröc posć che i va a vijité. La conescënza dl lingaz inglesc n’é nia ćiamò dër slariada fora, gnanca ti raiuns bele plü daverć al turism, mo i ciafi tres valgügn che é bun da me dè indicaziuns.

La Birmania, che à mudé l'inom do le 1990 te Myanmar, é n stat dl’Asia südorientala, che ćiara jö söl Golf dl Bengala y le Mer dles Andamanes y confinëia cun le Bangladesh, l'India, la Cina, le Laos y le Thailand. Do le colp de Stat dl 1962 éra gnüda controlada da n rejim militar. Chësc à tl 2006 inće spostè la capitala da Yangon a Naypyidaw (la Sënta di Resc). Tl 2007 àl metü man protestes cun a će i patri budisć, por mudé le rejim te na democrazia, mo al é ćiamò tröp da fà por rové veramënter söl tru democratich. Tl 2011 él gnü lité le pröm presidënt zivil, mo tröpes inćiaries vëgn ćiamò mantignides dai militars.

La Birmania é partida sö te de plü stać, y an ciafa plü co 100 etnies, cun so guant, sües tradiziuns, so lingaz. La maiù pert dles porsones é budistes. Dlungia chëstes ciàfon cristians y musulmans. Le mangé é influenzè dala spëisa cineja, nepaleja y tailandeja.
Le paîsc é un di plü püri dl monn, mo impò àl na gran richëza de peres, petröre y gas natural, i produć agricui é suradöt riji, spo inće blâ, soni, fajöis y ćiana da zucher. Ćina dan da püch él stè stlüt al turism, mo an à metü man da odëi ite che n turism sann y limité po portè plü bëgnester. Les scores publiches n’é nia bones y impormò śëgn mëton man da reconësce ofizialmënter chëres privates. Tröc mituns de families dal möt va ćiamò a scora te d’atri paîsc, sciöche tl’India, tl’Inghiltera, y.i.i.

La religiosité fej pert dla vita da vigni dé. Tröpa jënt dl post va a ti ćiarè a öna dles beles pagodes depëntes de or, che an ciafa te vigni cité, suradöt la Shwedagon Pagoda, la plü bela y grana de Yangon, che me pê inće a mè frabicada cun l’aiüt divin y me fej cuaji gnì les legremes dal’emoziun. Mo inće la gran pera d’or de Kyaikteyo (pron: Ciaiteyo) me fej daurì dassënn i edli de morvëia, ara pê alzada tl aier, sciöche sce ara se tigniss sö da sóra. Ma i ëi po ti jì pormez por tachè sö plates d’or dër sotides y perié do na bona vita. Al vëgn dit che sce n’ëra azica chësta pera, spo tómera jö. Por rové pro la strotöra religiosa feter tan grana co n pice paîsc, che é gnüda frabicada incëria, tólon un di camioncins che po condüje 20 porsones sö por la strada ërta y strënta. Söl iade vëighi n ater pice tëmpl d’or che slomina amesa le vërt, sot sorëdl sön n col apëna sura le paîsc de Kyaikteyo. Chësc poi arjunje a pé sö por na sëmena ërta y da peres, olache i incunti alplü 3-4 porsones. I me godi tl plü sot dl cör la pêsc, le chît y la bela odüda jö sön döta la planüda de bosć y ćiamps de riji.
Le lêch de Inle é n post bele plü conesciü inće da turisć foresć, mo impò ćiamò chît y plajor. Chilò ài la poscibilité da me imprestè fora na roda y jì jö por les spones dl gran spidl d’ega y ćiarè pro al busié dla jënt, che vir en gran pert söl’ega. I ti röii plü daimprò canche i me lasci portè dal’atra pert dl lêch da öna dles tröpes barches lunges che se möi fora por les strades de ega amesa les palafites y i urć sön l’ega, y le dé do tratan le rait dl lêch sön öna dles barches lunges cun d’atri turisć. I podun jì a vijité na tesciaria, na fujina de belijies d’arjënt, i s’architun tl paîsc olache al é incö dé de marćè y döta la jënt dla vijinanza röia adöm por marćiadè, vistida te sües beles trohts, y i jun inće a vijité le convënt di iać – de chi n'un odunse sambëgn gnanca un!

L’amizizia cun i colegs insegnanć y inće cun i mituns devënta tres plü sota. Ai pröms de mà él inće chilò n dé de festa, y la scora organisëia na bela jita a Bago, olache i jun a ti ćiarè ala bela Shwemawdaw Pagoda, che ê gnüda desdrüta tl 1917 da n tremoroz y spo recostruida. Spo podunse spaziré fora por i porti d’or dl Kanbawzathadi Palace, le palaz di resc, y por stlü jö le dé, passunse le domisdé tl bel parch dl Shwe Pyi Resort. La jita ne se desfarenziëia nia dales jites dla scora chilò da nos, an se archita pro i stonć de souvenirs, al vëgn fat jüć, an ćianta y mangia deboriada.

Mia esperiënza birmana va bel plan a piz canche al mët man la sajun dles plöies, y tres plü gonot é de gran perts dla cité sot ega. Mo la doman de mi ultimo dé vëgni saludada da n beliscimo sorëdl. Mai m’essi aspetè la bela festa che an à arjigné a scora por mè, cun rengraziamënć, poesies y ćianties y n bal tradizional portè dant ala perfeziun da öna dles scolares plü granes. I scolars me scinca dessëgns fać da d’ëi y duciaries, y da mi colegs ciafi de beliscimes scincundes che dess tres me recordè la bela esperiënza che i à podü fà adöm cun ëi, mo me fej inće pié ia cun le cör pesoch. Le mëis passè tla Birmania, cun süa natöra tropicala, i tëmpli cun sües cupoles d’or slominënt, mo dantadöt süa jënt tan valënta y da orëi bun, restarà por tres te mi recorć y te mi cör.

Autora

Karin Pizzinini
Colaboradessa

à insigné por tröc agn sciënzes naturales ales scores altes a La Ila. Bele da jona se àla apascionè ala fotografia y à pratiché deplü sporc, dantadöt l’arpizada y le telemark, mo ince le paslunch y la roda. Ince le yoga y le yoseikan budo ciafa lerch te süa vita. Ara dij che ara à arpè da sü antenac la pasciun por rodè le monn. Por deplü agn àra fat la trasmisciun Scenar de ert ... >>