Roberta Dapunt, che é nasciüda tl 1970 a Badia, olache ara vir cun süa familia sön le lüch de Ćiaminades, à publiché cun l’editur Folio da Balsan na racoiüda de poesies y foto cun le titul „Nauz“, dedicada al laûr da paur ia por l’ann. Ara à publiché sües poesies te de plü folieć, antologies y te atres racoiüdes de poesies, sciöche „OscuraMente“ (1993), „la carezzata mela“ (1999), „La terra più del paradiso“ (2008) y te jenà 2013 vëgnel fora por Einaudi n’atra racoiüda de poesies dal titul „Le beatitudini della malattia“.
Sce an lì les poesies te „Nauz“ spo röion tosc ite te n monn che an se recorda cun incherscimun: an se recorda di sonns, dles saûs, di corusc da inlaôta, che aldedancö pêle che i un desmentié. Le gran respet cun chël che Roberta Dapunt baia te sües poesies dla natöra, dl laûr da paur y de sü ritms nes fej archité y nes daida aprijé deplëgn la morvëia dl monn olache i sun chersciüs sö.

Aste bele dagnora albü la pasciun por la poesia y por la leteratöra, co éra pa nasciüda?
I arati che la pasciun por la poesia y la leteratöra crësces adöm cun na porsona, insciö sciöche vigni atra pasciun o vigni ater interès. Porvè da laurè fora chësta ligrëza y chirì na poscibilité d’espresciun tres la poesia é n percurs ch’i à metü man da scolara insö.
Scrì é n laûr olache an adora tröp tëmp y tröpa dediziun, él n momënt particolar dl dé o dl ann olache te scries plü ion?
I laori prësc vigni dé, mo chësc n’ô nia dì ch’i scrii vigni dé. Iö lii tröp y laori fora mies tematiches inće tl’informaziun ch’i toli sö tres la letöra, mo dantadöt dala cuotidianité y dal tëmp de chît ch’i adori y chiri incër mè ia. Impò mëssi dì, che i mëisc da d’altonn y d’invern me acompagnëia deplü che le rest dl ann, mo chësc ma por süa particolarité chîta y plü stlüta.
Töes poesies ti scinca al letur la sensaziun de n monn chît, che é regolè da n ritm avisa, al é le monn che i ne sun nia plü ausà da vire al dédaincö, almanco la maiù pert dles porsones; él le monn olache tö vires? Y co sëntes pa le monn frenetich incëria?
I à la fortüna da podëi vire te na realtè rurala ćiamò dër intata. Mo jì te stala, jì a restelè, fà lëgna o copè le porcel é inće la cuotidianité de tröc vijins, sides tla Val Badia che tl Südtirol y porchël ne n’él nia daldöt vëi che la maiù pert dla jënt ne n’é nia ausada a chësta vita. Sce nia ativamënter, spo dessigü por esperiënza cun ći che ti sozed ćiamò dër dlungia. Mo i à inće la fortüna da podëi conësce, tres i iadi ch’i feji, le monn. Chësc é por mè dagnora stè n aspet dër important te mia vita y vigni iade n arichimënt che acompagnëia le chît da ćiasa.
Na tematica importanta de töes poesies é le gran respet por la natöra y le se tignì avisa a sü tëmps; por ester bona da trasmëte tan avisa chësta tematica cun la poesia, mësson avëi instësc na gran devoziun por la natöra?
La natöra é la pröma realtè ch’i vëighi canche i tiri ca les coltrines dadoman dô ester lovada. Döt te mia vita da vigni dé é acompagné dala natöra, mo porchël n’arati impone nia che chësta sides na tematica importanta de mia poesia. Le tema fondamental por mè é la porsona, sciöche pröma y ultima istanza te vigni componënta dla vita y tla maiù pert de mi versc é la natöra o la descriziun de chësta na metafora por cuntè la porsona.
N'atra tematica dër interessanta é le mistêr dla mort, che fej pert dla vita, mo de chëra che al ne vëgn feter mai baié.
Te nosta cultura ozidentala pêl tres de manco. Mo impò, ti paîsc plü pici, sciöche inće chilò tles valades ladines vëgnel ćiamò baié tröp dla mort. Ponsun ma ala realtè dla mort te ćiasa, olache le defunt vëgn infornì sö te stüa y la jënt po jì da porta ite por le saludé y perié por ël. Y inće, instëssa ài podü ester para canche le pere de mi om é mort te ćiasa. I l’ùn lavè y ti ùn vistì la iesta por l’onorè. Y spo les cortines, al basta ti ćiarè ales fosses de vigni paîsc por capì che la mort ne n’é nia n mistêr mo na realtè, a chëra che i ti ćiarun dô sentan ciüf y impian ćiandëres. Iö va gonot te cortina y i ne sun mai sóra. Por mè é la mort na presënza y nia n’assënza tl’esistënza dla porsona y ëra nes acompagnëia tla vita da vigni dé.
A pert le gran respet por les tematiches tratades te tües poesies, aldon incé fora n gran respet por le lingaz, por vigni parora. Se tràtera da scrì poesies inće da chirì avisa la parora che an adora por ti dè espresciun a n pinsier?
Linguisticamënter é la poesia le resultat de n’archirida sota te n lingaz, por dì val’che sozed incëria y ti sentimënć dla porsona. La jënt à tres albü debojëgn de poesia, deache la poesia é bona da dì te na forma scrita les sensaziuns y da fà reconësce esperiënzes de vita, che vigni porsona vir y sperimentëia, mo ne n’é nia bona da splighé y cuntè tl concret. Düć conesciun pö n lingaz, tröc de nos nen conësc dui o deplü. La poesia é n lingaz che va ciamò n iade sura fora.
Te tüa ultima publicaziun "Nauz" él inće les fotografies che ti dà na saù particolara al liber. Él fotografies che te as lascè fà aposta por le liber?
Les fotografies ài iö fat en analogh a blanch y fosch y i les à inće iö svilupades. Les poesies ài scrit n valgügn agn dô y nia ponsan da acompagné les fotografies. Nauz é por mè n rengraziamënt a ći che iö à podü imparè a Ćiaminades lauran le lüch adöm cun mi om.
Tan important é pa por tè le confrunt cun d’atri scriturs y artisć?
I scriturs ne se confrontëia nia ion y gnanca i artisć. Ai se conësc, mët fora adöm te mostres o lì adöm te incuntades leterares, mo la confrontaziun ne sozed nia saurì. I arati che vignun é plülere su cun sè instës y se confrontëia de conseguënza inće dassù cun le publich. Mo impò, iö à tröc compagns, sides tl monn dl’ert che te chël dla leteratöra, y la confrontaziun inanter i lingac y sües cultures é chëra plü interessanta y da chëra che an po imparè le plü.

Autora

Erika Castlunger
Colaboradessa

Erika Castlunger, nasciüda tl 1972, à studié a Bologna y Milan sciënzes teatrales y pedagogia teatrala y vir tla Val Badia. Ara fej proieć de teater tles scores elementares, mesanes y altes, y colaborëia cun la Rai Ladinia, por chëra che ala fej programs de televijiun sura la storia y la cultura dles valades ladines. Dal 2013 studiëra teater - terapia a Berlin.

Erika Castlunger, 1972 geboren, ... >>