Gana: Can se à pa da tè descedà l nteres per l’ert?

Doris Ghetta: Chël ei perdrët for abù. Ie me è for bel nteressà d’ert n generel. Me lecorde che mi pere ova na enciclopedia de duc i museums dl’Europa y mi ambizion fova chëla de i udëi duc. Sambën à pona nce mi lëur purtà pro al fat de vester for n cuntat cun l’ert y cun artisc’. Fajan la curnijes di chedri de artisc’ y vendan nce chedri de artisc’ te nosta butëiga.


Gana: Ma l ie zeche d’auter se nteressé y ti cialé al’ert che la mustré, la purté inant y la fé cunëscer…

Doris Ghetta: Bele tl 1989 ovi fat doi mostres tla Cësa di Cungresc. Una de Paul Flora y una de Rudolf Maria Compljer. É fità na sala y les è metudes a jì. Ma la gran ëuta ie unida do che ove fat fat n viac tl’America, tl New Mexico, y iló sons resteda ntujiasmeda dala szena dl’ert che fova iló. A Santa Fé iel truepiscima galaries d’ert y l ie na beliscima atmosfera y vivanda n cont dl’ert. Ntlëuta ei tëut la dezijion de mudé y jì chësta streda.


Gana: Cie es’a pona mudà?

Doris Ghetta: La mudazion à mo durà ani. Ie é abù la fertuna de cunëscer Marco Rossi, n espert d’ert de Milan che à n vaguna galeries tla Talia. É pudù cunlauré cun ël. Ora de mi butëiga a Urtijëi ei fat na pitla galeria y é mé plu metù ora ert. Ma cun l tëmp ne jivela nia plu coche ie me l nmaginove: l local ne fova nia adatà, l fova massa pitl, l ova massa n carater da “bottega”. Perchël ei pona dan doi ani, tl 2013, giaurì n local a Puntives.


Gana: Co vëijes’a tu l’ert cuntemporera? Co iela pa te chësc mumënt?

Doris Ghetta: A mi me sà che na bona mprescion dl’ert dl mumënt giapen for dala Biennale de Unieja. Chëla ie bën mpue n spiedl de cie che suzed tl’ert. Plu, per ejëmpl, che na fiera sciche la Art Basel, che mostra plu cie che ie sun l marcià.


Gana: Cumanda pa l marcià l’ert?

Doris Ghetta: Sci, zënzauter, dessegur nfluenzea l marcià l’ert. Ma l ne ie nia dut. L ie truepa nfluenzes, nce per ejëmpl cie che suzed sun l mond. Nëus vivon te n tëmp de vieres, sëura dut l mond iel vieres, ma pra la Biennale de chëst ann ëi ie cunstatà n jì de reviers ala natura. Ie é usservà truepa operes che à tematisà la natura, sciche sce i artisc’ y la artistes ëssa ulù se retré dala negatività dla vita da uni dì y da n daunì melsegur y se crië n si mond che ti dà energia. Ma chësta fova mi mprescion, d’autri se à udù ora dantaldut la viera. Ie no.

Gana: Muessa pa i artisc’ y l’artistes dal didancuei se adaté a cie che l marcià, l publich, la jënt, “la moda” se damanda?

Doris Ghetta: L ie artisc’ y artistes che ie plu sensibli al marcià y d’autri no.


Gana: Ciun ie pa l raport danter ert y economia?

Doris Ghetta: Ie son for stata dla minonga che l ne ie nia mé l’ert che depënd dal’economia y che l’economia cumanda l’ert, ma nce l cuntrer, che l’economia possa prufité y giapé n benefize tres l’ert. Perchël ei nce ulù meter a jì la Biennale de Gherdëina. L’ert fej muever truepiscima jënt. Ma acioche chesc suzede muessel vester n liam danter l local y l global. L ne ie nia assé resté a livel de valeda o de provinzia, ma l muessa se purté pro n barat danter l local, chël che suzed a livel de luech, y l global. Cialé che l vënie a s’l dé n barat danter esprescions locales y esprescions che vën da oradecà, auzé l provinziel al universel y purté l global al spezifich, a n tlo, al local. A chësta moda se muev l’ert, ma nce l marcià dl’ert.


Gana: Co ie pa i raporc danter i galerisc’ y n generel chëi che fej muever l marcià dl’ert?

Doris Ghetta: L ie sciche dlonch. L ie raporc caraterisei sibe da culaburazion che da concurënza y chël ie drët nsci, ajache nce la cuncurënza fej jì inant. L ie n mond tan grant che l ie assé per duc. Ma n generel porta de bona culaburazions scialdi plu inant. La cuncurënza ie drëta, ma se cumbater ulache l ne ie nia debujën costa mé energia y ne porta nia. Cie che ie de mpurtanza ie crië rëies, na gran rë de cunescënzes y cuntac, de se fé cunëscer. Chël ie l sëul mesun per se svilupé y jì inant.


Gana: Cie ie pa per tè de mpurtanza n cont di fins che te ues arjonjer?

Doris Ghetta: Per mé iel de mpurtanza crië barac, purté adum artisc’ y persones n generel. Ulësse da una pert fé cunëscer nosc artisc’ tl mond y dal’autra pert fé cunëscer a nosc publich local artisc’ da oradecà. Perchël cëli suvënz, canche mëte a jì na mostra, de lië n artist cunesciù nzaul cun un manco cunesciù iló.


Gana: Fejes’a chësc dut da sëula?

Doris Ghetta: Sambën de no. Ie é truepa persones che me juda. Son n team de n valguna persones espertes te deplù setores. Al didancuei muessen avëi na gran prufesciunalità te duc i ciamps per fé zeche sciche l toca. Ie ne fosse nia bona de fé dut da sëula, nce ajache ne é nia la esperienza. Per cie che reverda la mostres me juda Victoria Dejaco, coche curadëura y l architet Igor Comploi, y cun i artisc’ y l’artistes me cunsiëia dantaldut l’ esperta d’ert Eva von Ingram Harpf.


Gana: L mond dl’ert ie mo for n mond mo for drët maschil. Dan vint ani, tl 1995 ova la Guerilla Girls dit damandà provocativamënter sce n’ëila muessa vester vster desnuda per ruvé te n museum, ajache mé l 5% dl’artistes ti museums fova ntlëuta (y l sarà mo for) ëiles ntan che l 85% di corps desnuc ti museums ie corps dl’ëiles.

Doris Ghetta: Sci, l mond dl’ert ie bën n mond plutosc maschil. Ie me n rënde cont for plu y plu. I ëi fej bën mpue plu saurì. Ciuldì che chësc ie nsci ne sei nia, ma n possa nce cunstaté che la majera pert di culeziunisc’ d’ert ie ëi. Nce tlo tl Südtirol. L’autra pert dla bedaia ie che truepa galeries vën menedes da n’ëila. La galerista cunesciuda Barbara Gross de München à p.ej. tan che for mé metù ora artistes, permò ultimamënter mëtela nce ora ëi. Chësc me sà mpò mpue n sëni che la situazion se normalisea bel plan.


Gana: Ce mostres ie pa da tè tl program proscimamënter?

Doris Ghetta: Tl Tublà da Nives iel tl mumënt la mostra de Arnold Mario Dall’Ò “Republic of Nowhere” sun la tematica dla “Heimat”, dl ncësa ( http://www.tubladanives.it/de/ ). Chësta jirà nchin ala fin de lugio. Dadedò meterons a jì na mostra de Walti Moroder (24.7. ai 30.9.).Tl cheder de nosc project room urganiserons pona na mostra cun Esther Stocker y Isabella Kohlhuber. Chësc proiet ie curà da Victoria Dejaco y va dai 24.7. ai 20.9. N’ autra manifestazion che ulëssi nunzië ie chëla metuda a jì tl cheder y n culaborazion cun Transart, ulache n puderà audì na cumposizion de Eduard Demetz sun poesies ora dl liber Nauz de Roberta Dapunt.


Gana: Ies’a tu nstëssa na culeziunista?

Doris Ghetta: Ie cële de me cumpré y de me tenì n lëur de uni mostra. Ma plu per la documentazion, per na sort de cronica dla mostres che mëte a jì.


Gana: Ie pa l’ert nce na maniera de se dé ju cun la pertes beles dla vita?

Doris Ghetta: Sci, zënzauter. Per mé sci. Canche ie me dé ju cun l’ert me regenerei, la me dà forza y ispirazion.


Gana: Y l raport cun i artisc’?

Doris Ghetta: Ënghe. L ie for n barat nteressant y criatif. N ne possa nia dì “i artisc’ y l’artistes” – i ie duc autramënter, ndividuei, cie che i lieia povester duc ie na sensibltà particulera. Cun i lëures che i fej y mostra mëti nce ala lum si ana, si dedite. I se mostra desnuc, ëuta si dedite oravier. Perchël iesi nce scialdi vulnerabli, plu zic, povester che d’autra persones. Ëi y ëiles se dà ju cun cie che suzed ntëur ëi ma nce cun ëi nstësc, ma chësc vel’ nce per scritëures, musizisc’, nia mé per chi che se dà ju cun ert figurativa.


Gana: Mienes’a tu che l’ert possa mudé l mond?

Doris Ghetta: Mudé no, ma l nfluenzé. La ti dà n valor deplù.

Gana: Ies’a cuntënta dla streda che te és tëut?

Doris Ghetta: Sce ësse sapù tan rie che l ie ne l ëssi bonamënter nia fat. Dan n valgun ani, canche i mutons fova mo pitli, ne fossela mei jita. Sce pënse che son for scialdi de viac y cun i pensieres pra l lëur bele pernan che leve da duman. I ultimi cater ani ie mé jic ajache pudove me cunzentré sun l lëur y ajache mi uem me à for sustenì y culaburea cun mé. Perchël: sci, sën sons cuntënta.